Afera ò chëcz Hitlera

Gard chce òddac bùdink miesczim szandaróm. Tak mòże sã skùńczëc ambitnô ùdba zrobieniô z niegò wôżnégò placu bùdowaniô historiczny ë spòlëznowi swiądë.

Mô sã do kùńca remònt chëczë w Branaù am Inn, gardze pò aùstriacczi starnie aùstriackò-niemiecczi grańcë, w jaczi dwadzestégò łżëkwiata tësąc òsmëset òsmëdzesątégò dzewiątégò rokù ùrodzył sã Adolf Hitler. Tam jegò starszi wënajimelë jizbë, a wëcyglë z dodomù czej przińdłi zbrodniôrz béł trzë lata stôri. Remònt financëje gard, a pò nim bùdink mô òstac przekôzóny na nową kòmendã pòlicje. Szandarzë mają do ni wëcygnąc w drëdżim kwartale rokù. Chòc terminu ju je krótkò, spòlëzna gardu i krézu Branaù am Inn je pòdzelonô co do tegò, jaczi kawel miôłbë pòtkac tã chëcz. Pò wòjnie òn robił za biblotekã, bank i szkòłã, a nôdłëżi jakno sedzba partu òrganizacje Lebenshilfe, gdze prowadzoné bëłë warkòwnie i centrum pòmòcë dlô lëdzy z jiwrama w ùczenim sã. Pò dwa tësące jednôstim bùdink òstôwôł pùsti. W dwa tësące szesnôstim rząd Aùstrie zapòwiedzôł, że gò zbùrzi ë zatrze pò nim wszeden szlach, w tim wdôrny kamiéń pòstawiony w tësąc dzewiãcset òsmëdzesątim dzewiątim rokù z nôdpisã: „Dlô miru, wòlnoscë i demòkracje; nigdë wicy faszizmù; miliónë zabitëch òstrzégą”. Lokalnô spòlëzna sã temù sprocëmniła, bò bùdink nôleżi do wôrtnégò historicznégò centrum miasta. Chòc nie béł ùprzistãpniony do zwiédzaniô, przëcygôł téż do Branaù turistów, jaczi chcelë chòc z bùtna gò òbezdrzec. Ùdba na òddanié bùdinkù pòlicje téż je kòntrowersjowô. Regionalny dzejôrz i historik Andreas Maislinger dôł dejã stwòrzeniô w tim placu Dodomù Òdpòwiedzalnotë – institucje zetkaniów lëdzy rozmajitëch kùlturów i religiów, jaczi mielëbë òbgadëwac témã szerok rozmióny òdpòwiedzalnotë za ùszłotã, ternotã i przińdnotã. Institucjô mògłabë scëgac do gardu wôżné kùlturalné wëdarzenia i òdczarzëc jegò lëchą sławã jakno môlu, gdze narodzył sã jeden òd nôgòrszich zbrodniarzów. Òkrãżé, jaczé wcyg je za ùdbą Dodomù Òdpòwiedzalnotë nie przeprowadzëło równak dotąd niżódnëch protestów procëm przekôzaniô placu pòlicje. 

H.S.Sz.