KLËKA - drzewiany SMS

Cëż to je na KLËKA? Kò znajemë jã z „Kaszëbsczich nótów”. Leno ną razą nié ò nã klëkã, co so jã na wòla naklôdô, jidze.

Tuwò prawie gôdka ò zakrzëwiony palëcë, jakô zwónô je téż kluką, kòzłã czë krzëwim sãkã. Służëla òna przódë lat do przekôzywaniô wiescy na wsach a bëla znakã wladzë szôltësa.

Wiele jinfòrmacjów ò klëce dôwô w swòjim "Słowôrzu..." ksądz Bernat Zëchta, chtëren notérëje:

klëka – 2. mocno zakrzywiona laska, zwykle jałowcowa z przyczepioną do niej kartką papieru, w której niegdyś sołtys zwoływał gminę na zebranie lub podawał jakieś ogłoszenia do ogólnej wiadomości. Dziś laska ta wyszła z użycia, a nazwą klëka określa się już tylko ogłoszenie. W Goszczynie klëka miewała kształt kozła, stąd także oboczna jej nazwa kòzeł, gdzie indziej miała kształt węża, w Kębłowie pod Luzinem kształt kijanki. Klëka przëszła, pòdatczi mają bëc płaconé. Zanies klëkã na pùstczi. Jic jak klëka – ‘rozgłosić się’: Czej ta ò tim wié, tej to pùdze we wies jak klëka – ‘wszyscy się o tym dowiedzą’ (pn, śr).

kluka – 1. laska sołecka (pd). 2. pùstonocnô kluka – laska w postaci buławy, przewiązana czarną, długą wstążką, którą posługiwano się niegdyś podczas zapraszania na tzw. pùstą noc przed pogrzebem. Zaproszenie to odbywało się w ten sposób, że dwaj chłopi ‘mężczyźni’ obchodzili chaty i klepali kluką w dzwiérze mówiąc: Dali waju prosëc na pùstą noc, po czym zanosili klukã do domu żałobnego, gdzie przechowywano ją do następnego pogrzebu we wsi (Wielkie Chełmy).

kòzeł – 3. laska sołecka (pn), były dwa rodzaje kòzłów: większy dla gbùrów, mniejszy dla reszty ludności. Podrzucając kòzła w sień naśladowano bleczenié kozła. Stąd powiedzenie: Kòzeł zableczôł (Puckie). Kòzeł dzys chòdzy pò wsë. Z kòzłã chòdzą, chto wié, co ten szôłtës òd nas chce. Szôłtësczi kòzeł nazéwô sã kòzeł, bò mô rodżi i kłãbë jak zmiarti kòzeł, a w pëskù òn trzimô lëst. Łazëc jak wiesczi kòzeł – ‘o człowieku próżnującym, wałęsającym sie po wsi’.

krzëwi sãk – laska fantazyjnie zakrzywiona, służąca sołtysowi do podawania wiadomości gromadzie (Przyjezierze Wdzydzkie).

Dodac mùszi, że slowò klëka mô w kaszrbsczim wiele znaczënków, Zëchta pòdôwô jejich czilenôsce:

• jarzmo na krowę lub wołu,

• klamka u drzwi,

• duży, krzywy nos,

• zagięty kawał blaszanej rury od pieca, kolanko,

• płoza u sań,

• zakręt rzeki lub drogi,

• kolano,

• dawna czapka z sukna obszyta na zewnątrz barankiem i zaopatrzona w nausznice,

• bosak do wyciągania wiadra ze studni,

• plotkara,

• stara panna,

  Reklama

• lekkie uderzenie ręką, szturchnięcie z okazji odliczania lub żegnania się dzieci,

• stara krowa,

• żołądek.

Króm tegò klëka to téż pòzwa kaszëbsczégò cządnika, chtëren wëchôdôl w latach 1937-1939 we Wejrowie.
Je to téż czãstô pòzwa rubrików w rozmajitëch gazétach z krótczima wiadłama. Òkróm tegò mómë téż „Gdińską Klëkã” a „Rëmską Klëkã” – cządniczi wëdôwóné bez môlowé partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Kùreszce je to pòzwa wiadłów w Radio Kaszëbë. Tuwò bë pewno móg jesz wiele wëmieniwac nëch wëzwëskaniów slowów klëka, czë kòzeł, w gazétnictwie.

Zdroje artiklów a òdjimków:
Parczewski A., Szczątki kaszubskie w prowincyi pomorskiej, Poznań 1896.
Zydler M. Widzenie Michała Ceynowy, „Dziennik Bydgoski” nr 122 28.5.1939.
Fischer A., Kaszubi – kultura ludowa i język, Toruń 1934.
Lorentz F., Kaszubi – kultura ludowa i język, Toruń 1934.
Wójt z krzywulą, l. 30. XX w., Narodowe Archiwum Cyfrowe.
Ernst Seefried [Gulgowski I.], Von einem unbekannten Volke in Deutschland, Berlin 1911.
Kòzeł ze Sławùtowa – XIX w. ùżiwóny jesz dzysdnia, fòt. R. Drzéżdżón.
Jeden z elemeńtów narznionëch na kòzłu z Sławùtowa, , fòt. R. Drzéżdżón.
Klëka ze Strzelna – ùżiwónô do II swiatowi wòjnë. Dzysô prezeńtowónô w Jizbie Pamiãcy w Strzelnie, fòt. R. Drzéżdżón.
Klëka – malënk J. Grudnik (móże scygnąc a ùżëwac).